Svarodaya

Map

Rudrayāmala Uttara Tantra

A Yāmala of the Vidyāpīṭha, a Śākta compendium of the eastern schools, and a title cited far more often than it can be found — the text the Vijñāna Bhairava names as its source.

Few titles are quoted more often in tantric Sanskrit than the Rudrayāmala, and few are harder to hold. Abhinavagupta cites it; Jayaratha cites it; the Bengali Śākta digests cite it constantly; the Vijñāna Bhairava names it as its own parent. The book that now circulates under the name will not account for most of what is credited to it — and that discrepancy is itself one of the more instructive facts about how this literature travelled.

What a yāmala isयामल

Yāmala means a pair, a couple, a union; the ordinary Sanskrit word for twins stands beside it. A Yāmala tantra is revelation arising from the union of Rudra and his Śakti rather than from Śiva alone, and the consequence is formal as well as doctrinal. Texts of this class are dialogues throughout — Bhairava and the Goddess in alternating question and answer, neither of them merely the audience. The teaching that Śakti and the possessor of Śakti are never separate is, in a Yāmala, a statement about the shape of the book as much as about the nature of things.

Within the Bhairava stream the Yāmalas belong to the Vidyāpīṭha, the goddess-centred half of the revelation, and the canonical lists count eight of them — a yāmalāṣṭaka. Which eight varies from source to source. Brahmayāmala, Viṣṇuyāmala, Rudrayāmala, Skandayāmala, Ruruyāmala, Vetālayāmala, Svacchandayāmala, Ātharvaṇayāmala are among the names that recur, in shifting combinations and sometimes with others in their place. As with the twenty-eight Āgamas and the sixty-four Bhairava tantras, the number describes how the tradition conceived its canon rather than what can be counted on a shelf.

One Yāmala survives in something close to its early form, and it shows what the class was. The Brahmayāmala, also called the Picumata, is preserved in a Nepalese palm-leaf manuscript copied in the eleventh century, and it is uncompromising: its deity is Kapālīśabhairava with the goddess Caṇḍā Kāpālinī, its practitioner carries the skull-staff and the skull-bowl, and its rites belong squarely to the cremation ground and the cult of the yoginīs. That is the world the Yāmalas came out of — older, fiercer and far more concretely ritual than the philosophical Trika that grew from the same soil.

Two Rudrayāmalas

The Rudrayāmala that the Kashmirian authors knew is not extant. Abhinavagupta and Jayaratha quote a text of that name; later digests quote it at length; and no manuscript answering to those quotations has been identified. What does survive, printed repeatedly in Calcutta and Varanasi since the later nineteenth century, is the Rudrayāmala Uttara Tantra — the "latter" Rudrayāmala, a long Śākta work whose language, cast of goddesses and ritual assumptions place it in eastern India and centuries after the Kashmirian citations. Estimates of its date differ and none is secure; few would put its present shape earlier than the fifteenth or sixteenth century, and portions of it are probably later still.

What the Uttara Tantra contains

None of that makes the surviving text uninteresting. It is a substantial and wide-ranging Śākta compendium, and it is one of the places where a reader can watch several currents run together.

Mantroddhāraमन्त्रोद्धार · extraction
The drawing-out of mantras from a lettered diagram. The syllables are not simply given; they are extracted from a grid by a stated procedure, so that a mantra arrives as an operation rather than as a word. A great deal of the text is taken up with this, and it is the most technical thing in it.
The Goddess
Tārā above all, but also Kālī, Bhairavī and material belonging to the Śrīvidyā, together with the hymns, protective kavacas and thousand-name litanies that attend them. The theology is that of the Mahāvidyās, the eastern Śākta cult of the ten great goddesses — one of the clearest indications that the text as we have it is not an early Kashmirian Vidyāpīṭha work.
Cīnācāraचीनाचार · the way of Mahācīna
The text carries the well-known story of Vasiṣṭha, who fails to propitiate Tārā by orthodox austerity, is directed to Mahācīna, and finds there a teaching conducted in wine and flesh and the company of women, which he is made to accept before he can succeed. It is one of the tradition's own accounts of why a transgressive rite exists at all, and it is largely through this text that the story is known.
The subtle body
The channels, the centres, the ascent of kuṇḍalinī, the retention and movement of breath. This is the material that made the book useful far outside its own school, and it is the physiology that the breath teachings assume throughout.
Yoga and observance
Long stretches on posture, prāṇāyāma and mudrā, on the discipline and the grades of the practitioner, and on initiation, the qualifications of the guru, and the calendrical and domestic ritual of a Śākta household.

A conduit

The Uttara Tantra's real historical importance is as a channel. Material passed through it into compilations that had a far wider circulation than any Vidyāpīṭha scripture ever enjoyed — the Bengali Śākta digests, the ritual handbooks that depend on them, and from there into the printed devotional literature of the nineteenth century and after. A very large number of hymns, armours and mantra-prescriptions in ordinary use carry a colophon assigning them to the Rudrayāmala. Some of them are in the printed Uttara Tantra. Many are not, and were attached to the name for the authority it conferred.

That is worth stating plainly rather than treating as a scandal. Attribution in this literature is a claim about lineage and legitimacy, not a bibliographical statement, and a tradition which holds that its scriptures are fragments of an unbounded revelation has no difficulty at all with the idea that a teaching may be from the Rudrayāmala without being in any particular copy of it. The historian's problem and the tradition's self-understanding are simply not the same problem, and the honest course is to keep them apart.

The Vijñāna Bhairava's claim

The most consequential of these attributions is the Vijñāna Bhairava's. Its colophons place it within the Rudrayāmala and the tradition has always cited it so: one hundred and twelve dhāraṇās, a dialogue between Bhairava and the Goddess, presented as an extract drawn from the greater Yāmala.

What the claim is worth needs care in both directions. It cannot be verified, because the Rudrayāmala it refers to is lost; and it cannot be refuted from the surviving Uttara Tantra, which does not contain the Vijñāna Bhairava and is in any case too late to be the text meant. But the Vijñāna Bhairava's own antiquity does not rest on the attribution. It was known and quoted in Kashmir in the tenth and eleventh centuries; Kṣemarāja began a commentary on it, the Uddyota, which breaks off after the opening verses; and Śivopādhyāya completed the exegesis long afterwards with his Vivṛti. The text stands on that evidence whatever its parentage.

What the attribution does tell us is what its transmitters took its pedigree to be, and the choice is exact. A Yāmala is revelation issuing from the union of the two; and the Vijñāna Bhairava's opening argument, before it reaches a single practice, is that Śakti and the holder of Śakti are never in fact two, so that to enter Śakti is to enter Bhairava. A text that begins there names as its source the one class of scripture defined by precisely that union. Whether or not the descent is historical, the claim is doctrinally well judged — and that, in a tradition where lineage is a statement of what a teaching is, is not a trivial thing to have got right.

7,694 verses · page 105 of 129

72.1Paṭala 72

महाकाल शिवानन्द परमानन्दनिर्भर | त्रैलोक्यसिद्धिद प्राणवल्लभ श्रूयतां स्तवः

mahākāla śivānanda paramānandanirbhara | trailokyasiddhida prāṇavallabha śrūyatāṃ stavaḥ

72.2Paṭala 72

शाकिनी हृदये भाति सा देवी जननी शिवा | कालीति जगति ख्याता सा देवी हृदयस्थिता

śākinī hṛdaye bhāti sā devī jananī śivā | kālīti jagati khyātā sā devī hṛdayasthitā

72.3Paṭala 72

निरञ्जना निराकारा नीलाञ्जनविकासिनी | आद्या देवी कालिकाख्या केवला निष्कला शिवा

nirañjanā nirākārā nīlāñjanavikāsinī | ādyā devī kālikākhyā kevalā niṣkalā śivā

72.4Paṭala 72

अनन्ताऽनन्तरूपस्था शाकिनी हृदयस्थिता | तामसी तारिणी तारा महोग्रा नीलविग्रहा

anantā'nantarūpasthā śākinī hṛdayasthitā | tāmasī tāriṇī tārā mahogrā nīlavigrahā

72.5Paṭala 72

कपाला मुण्डमालाढ्या शववाहनवाहना | ललज्जिह्वा सरोजाक्षी चन्द्रकोटिसमोदया

kapālā muṇḍamālāḍhyā śavavāhanavāhanā | lalajjihvā sarojākṣī candrakoṭisamodayā

72.6Paṭala 72

वाय्वग्निभूजलान्तस्था भवानी शून्यवासिनी | तस्मात् स्तोत्रमप्रकाश्यं कृष्णकाल्याः कुलोदयम्

vāyvagnibhūjalāntasthā bhavānī śūnyavāsinī | tasmāt stotramaprakāśyaṃ kṛṣṇakālyāḥ kulodayam

72.7Paṭala 72

श्रीकृष्णभगवत्याश्च नीलदेव्या कुलार्णवम् | गोपनीयं प्रयत्नेन सावधानोऽवधारय

śrīkṛṣṇabhagavatyāśca nīladevyā kulārṇavam | gopanīyaṃ prayatnena sāvadhāno'vadhāraya

72.8Paṭala 72

श्रीकालीचरणं चराचरगुणं सौदामिनीस्तम्भनं | गुञ्जद्गर्वगुरुप्रभानखमुखाह्लादैककृष्णासनम् | प्रेतारण्यासननिमीतामलकजा नन्दोपरिश्वासनं | श्रीमन्नाथ करारविन्दमिलनं नेत्राञ्जनं राजते

śrīkālīcaraṇaṃ carācaraguṇaṃ saudāminīstambhanaṃ | guñjadgarvaguruprabhānakhamukhāhlādaikakṛṣṇāsanam | pretāraṇyāsananimītāmalakajā nandopariśvāsanaṃ | śrīmannātha karāravindamilanaṃ netrāñjanaṃ rājate

72.9Paṭala 72

दीप्तिः प्राप्तिः समाप्तिः प्रियमतिसुगतिः सङ्गतिः शीतनीतौ | मिथ्यामिथ्यासुरथ्या नतिररतिसती जातिवृत्तिर्गुणोक्तिः | व्यापारार्थी क्षुधार्थी वसति रतिपतिर्ज्योतिराकाशगङ्गा | श्रीदुर्गाशम्भुकालीचरणकमलकं सर्वदा भाति सूक्ष्मम्

dīptiḥ prāptiḥ samāptiḥ priyamatisugatiḥ saṅgatiḥ śītanītau | mithyāmithyāsurathyā natiraratisatī jātivṛttirguṇoktiḥ | vyāpārārthī kṣudhārthī vasati ratipatirjyotirākāśagaṅgā | śrīdurgāśambhukālīcaraṇakamalakaṃ sarvadā bhāti sūkṣmam

72.10Paṭala 72

देवेन्द्राः पञ्चभूता रविशशिमुकुटाः क्रोधवेतालकोलाः | कैलासस्थाः प्रशस्ताः स्तवनमपि तत्प्रत्यहं सम्पठन्ति | आत्मानं श्रीदकालीकुलचरणतलं हृत्कुलानन्दपद्मे | ध्यात्वा ध्यात्वा प्रवीरा अहमनुबहुधीः स्तौमि किं ध्याननिष्ठः

devendrāḥ pañcabhūtā raviśaśimukuṭāḥ krodhavetālakolāḥ | kailāsasthāḥ praśastāḥ stavanamapi tatpratyahaṃ sampaṭhanti | ātmānaṃ śrīdakālīkulacaraṇatalaṃ hṛtkulānandapadme | dhyātvā dhyātvā pravīrā ahamanubahudhīḥ staumi kiṃ dhyānaniṣṭhaḥ

72.11Paṭala 72

श्रुत्वा स्तोत्रगुणं तवैव चरणाम्भोजस्य वाच्छाफलं | प्रेच्छामीहयति प्रियाय कुरुते मोक्षाय तत्त्वार्थतः | मातर्मोहिनिदानमानतरुणी कातीति मन्यामहे | योग्यश्रीचरणाम्बुजे त्रिजगतामानन्दपुञ्जे सुखम्

śrutvā stotraguṇaṃ tavaiva caraṇāmbhojasya vācchāphalaṃ | precchāmīhayati priyāya kurute mokṣāya tattvārthataḥ | mātarmohinidānamānataruṇī kātīti manyāmahe | yogyaśrīcaraṇāmbuje trijagatāmānandapuñje sukham

72.12Paṭala 72

पुत्रौ श्रीदेवपूज्यौ प्रकुरुत इतिहासादिगूढार्थगुप्तिं | श्यामे मातः प्रसन्ना भव वरदकरी कारणं देहि नित्यम् | योगानन्दं शिवान्तः सुरतरुफलदं सर्ववेदान्तभाष्यं | सत्सङ्गं सद्विवेकं कुरु कुरु कवितापञ्चभूतप्रकाशम्

putrau śrīdevapūjyau prakuruta itihāsādigūḍhārthaguptiṃ | śyāme mātaḥ prasannā bhava varadakarī kāraṇaṃ dehi nityam | yogānandaṃ śivāntaḥ surataruphaladaṃ sarvavedāntabhāṣyaṃ | satsaṅgaṃ sadvivekaṃ kuru kuru kavitāpañcabhūtaprakāśam

72.13Paṭala 72

आह्लादोद्रेककारी परमपदविदां प्रोल्बणार्थप्रकाशः | प्रेष्यः पारार्थचिन्तामणिगुण सरलः पारणः प्रेमगानः | सारात्मा श्रीस्तवोऽयं जयसुरवसतां शुक्रसंस्कारगन्ता | मन्ता मोहादिकानां सुरगणतरुणी कोटिभिर्ध्येय इन्द्रैः

āhlādodrekakārī paramapadavidāṃ prolbaṇārthaprakāśaḥ | preṣyaḥ pārārthacintāmaṇiguṇa saralaḥ pāraṇaḥ premagānaḥ | sārātmā śrīstavo'yaṃ jayasuravasatāṃ śukrasaṃskāragantā | mantā mohādikānāṃ suragaṇataruṇī koṭibhirdhyeya indraiḥ

72.14Paṭala 72

नामग्रहणविमलपावनपुण्यजलनिधिमन्थनेन | निर्मलचित्तगसुरगुणपारग सुखसुधाकरस्थितहास्येन | योगधराधरनरवर कुञ्जरभुजयुगदीर्घपद्ममृणालेन

nāmagrahaṇavimalapāvanapuṇyajalanidhimanthanena | nirmalacittagasuraguṇapāraga sukhasudhākarasthitahāsyena | yogadharādharanaravara kuñjarabhujayugadīrghapadmamṛṇālena

72.15Paṭala 72

हरिविधिहर अपरपरसरभावकपाल सेवनेन | सुन्दरी काली चरणेन

harividhihara aparaparasarabhāvakapāla sevanena | sundarī kālī caraṇena

72.16Paṭala 72

भास्वत्कोटिप्रचण्डानलगुणललिताभाविता सिद्धकाली | प्रोक्तं यद्योगगीतावचनसुरचनामङ्गलं योगिनाद्या | श्यामानन्दद्रुमाख्ये भजनयजनगङ्गाङ्गतीरप्रकाशं | सर्वानन्दोत्सवत्वं वरदसुरवदासम्भवे मय्यभावे

bhāsvatkoṭipracaṇḍānalaguṇalalitābhāvitā siddhakālī | proktaṃ yadyogagītāvacanasuracanāmaṅgalaṃ yoginādyā | śyāmānandadrumākhye bhajanayajanagaṅgāṅgatīraprakāśaṃ | sarvānandotsavatvaṃ varadasuravadāsambhave mayyabhāve

72.17Paṭala 72

एतत्प्रथमे कुलं गुरुकुलं लावण्यलीलाकुलं | प्राणानन्दकुलं कुलाकुलकुलं कालीकुलं सङ्कुलम् | मातः कालियुगादि कौलिनि शिवे सर्वन्तराङ्गस्थितं | नित्यं तत्र नियोजय श्रुतिगिरा श्रीधर्मपुत्रं भवे

etatprathame kulaṃ gurukulaṃ lāvaṇyalīlākulaṃ | prāṇānandakulaṃ kulākulakulaṃ kālīkulaṃ saṅkulam | mātaḥ kāliyugādi kaulini śive sarvantarāṅgasthitaṃ | nityaṃ tatra niyojaya śrutigirā śrīdharmaputraṃ bhave

72.18Paṭala 72

हेरम्बादि कुलेशयोगजननि त्वं योगतत्त्वप्रिया | यद्येवं कुरुते पदाम्बुजरजो योगं तवानन्ददम् | सः स्यात्सङ्कटपाटलारिसदनं जित्वा स्वयं मन्मथं | श्रीमान्मन्मथमन्मथः प्रचयति ह्यष्टाङ्गयोगं परम्

herambādi kuleśayogajanani tvaṃ yogatattvapriyā | yadyevaṃ kurute padāmbujarajo yogaṃ tavānandadam | saḥ syātsaṅkaṭapāṭalārisadanaṃ jitvā svayaṃ manmathaṃ | śrīmānmanmathamanmathaḥ pracayati hyaṣṭāṅgayogaṃ param

72.19Paṭala 72

योगी याति परं पदं सुखपदं वाञ्छास्पदं सम्पदं | त्रैलोक्यं परमेश्वरं यदि पुनः पारं भवाम्भोनिधेः | भावं भूधरराजराजदुहिते ज्ञातं विचारं तव | श्रीपादाम्बुजपूजनं प्रकुरुते ते नीरदप्रोज्ज्वले

yogī yāti paraṃ padaṃ sukhapadaṃ vāñchāspadaṃ sampadaṃ | trailokyaṃ parameśvaraṃ yadi punaḥ pāraṃ bhavāmbhonidheḥ | bhāvaṃ bhūdhararājarājaduhite jñātaṃ vicāraṃ tava | śrīpādāmbujapūjanaṃ prakurute te nīradaprojjvale

72.20Paṭala 72

आदावष्टाङ्गयोगं वदति भवसुखं भक्तिसिद्धान्तमेकं | भूलोके पावनाख्यं पवनगमनगं श्रीनगेन्द्राङ्गजायाः | सिद्धीनामष्टसिद्धिं यमनियमवशादासनप्राणयोगात् | प्रत्याहारं विभोर्ध्वारुणगुणवसनं ध्यानमेवं समाधिम्

ādāvaṣṭāṅgayogaṃ vadati bhavasukhaṃ bhaktisiddhāntamekaṃ | bhūloke pāvanākhyaṃ pavanagamanagaṃ śrīnagendrāṅgajāyāḥ | siddhīnāmaṣṭasiddhiṃ yamaniyamavaśādāsanaprāṇayogāt | pratyāhāraṃ vibhordhvāruṇaguṇavasanaṃ dhyānamevaṃ samādhim

72.21Paṭala 72

मातः शान्तिगुणावलम्बिनि शिवे शान्तिप्रदे योगिनां | दारे देवगुणे विधेहि सकलं शान्तिक्रियामङ्गलम् | यज्ञानामुदयं प्रयाति सहसा यस्याः प्रसादाद् भुवं | तां सर्वां प्रवदामि कामदहनस्तम्भाय मोहक्षयात्

mātaḥ śāntiguṇāvalambini śive śāntiprade yogināṃ | dāre devaguṇe vidhehi sakalaṃ śāntikriyāmaṅgalam | yajñānāmudayaṃ prayāti sahasā yasyāḥ prasādād bhuvaṃ | tāṃ sarvāṃ pravadāmi kāmadahanastambhāya mohakṣayāt

72.22Paṭala 72

एको जीवति योगिराडतिसुखी जीवन्ति न श्रीसुताः | ससर्वं योगभवं भवे विभवगाः पश्यन् स्वकीयायुषम् | इत्येवं परिभाव्य सर्वविषयं शान्तिं समालम्ब्यकौ | मूले वेददलोज्ज्वले कुलपथे श्रीकुण्डली भावय

eko jīvati yogirāḍatisukhī jīvanti na śrīsutāḥ | sasarvaṃ yogabhavaṃ bhave vibhavagāḥ paśyan svakīyāyuṣam | ityevaṃ paribhāvya sarvaviṣayaṃ śāntiṃ samālambyakau | mūle vedadalojjvale kulapathe śrīkuṇḍalī bhāvaya

72.23Paṭala 72

शान्तिभ्रान्तिनिकृन्तनी स्वरमणी प्रेमोद्गता भक्तिदा | लावण्याम्बुधिरत्नकोटिकिरणाह्लादैकमूतीप्रभा | एकाकारपराक्रमादपयमा क्रोधक्रमक्षोभिणी | या मूलामलपङ्कजे रचयति श्रीमाधुरी तां भजे

śāntibhrāntinikṛntanī svaramaṇī premodgatā bhaktidā | lāvaṇyāmbudhiratnakoṭikiraṇāhlādaikamūtīprabhā | ekākāraparākramādapayamā krodhakramakṣobhiṇī | yā mūlāmalapaṅkaje racayati śrīmādhurī tāṃ bhaje

72.24Paṭala 72

रे रे पामर दुर्भग प्रतिदिनं किं कर्म वा राधसे | व्यापारं विषयाश्रयं प्रकुरुषे न ध्यायसे श्रीपदम् | मिथ्यैतत्क्षणभङ्गुरं त्यज मुदा संसारभावं विषं | श्रीकालीं कुलपण्डितां गुणवतीं शान्तिं समाराधय

re re pāmara durbhaga pratidinaṃ kiṃ karma vā rādhase | vyāpāraṃ viṣayāśrayaṃ prakuruṣe na dhyāyase śrīpadam | mithyaitatkṣaṇabhaṅguraṃ tyaja mudā saṃsārabhāvaṃ viṣaṃ | śrīkālīṃ kulapaṇḍitāṃ guṇavatīṃ śāntiṃ samārādhaya

72.25Paṭala 72

शिवस्त्री या शान्तिः परमसुखदा भावजनिका | विवेकः संजातो वहसि च तया भाति नियतम् | विवेकोऽसौ त्यागी जनयति सुधासिन्धुसुन्दर | मदो ब्रह्मज्ञानं परमममले योगिनि परे

śivastrī yā śāntiḥ paramasukhadā bhāvajanikā | vivekaḥ saṃjāto vahasi ca tayā bhāti niyatam | viveko'sau tyāgī janayati sudhāsindhusundara | mado brahmajñānaṃ paramamamale yogini pare

72.26Paṭala 72

द्वयं ब्रह्मज्ञानं परमममले चागममयं | विवेकोद्भूतं स्यादमलपरमं शब्दमपरम् | द्वयोर्मूलीभूता हृदि सपदि शान्तिः प्रियतमा | प्रभा कालीपादाम्बुजयुगलभक्तिप्रलयदा

dvayaṃ brahmajñānaṃ paramamamale cāgamamayaṃ | vivekodbhūtaṃ syādamalaparamaṃ śabdamaparam | dvayormūlībhūtā hṛdi sapadi śāntiḥ priyatamā | prabhā kālīpādāmbujayugalabhaktipralayadā

72.27Paṭala 72

कुलश्रीकुण्डल्याः परमरसभावं नवमयं | पदं मातुः काल्याः प्रथमरविकान्त्याः सुखमयम् | वदामि प्रोत्साहे वशषसशुभे हाटकनिभे | विधिः श्रीडाकिन्याऽमरपतिधरित्रीति च भजेत्

kulaśrīkuṇḍalyāḥ paramarasabhāvaṃ navamayaṃ | padaṃ mātuḥ kālyāḥ prathamaravikāntyāḥ sukhamayam | vadāmi protsāhe vaśaṣasaśubhe hāṭakanibhe | vidhiḥ śrīḍākinyā'marapatidharitrīti ca bhajet

72.28Paṭala 72

त्रयं स्थानं नित्यं रविशशिकलावह्निघटितं | महातीर्थं सम्यक् पवनगगनस्थं भवकरम् | विभिन्नं सङ्कृत्य द्वयमपि कुलग्रन्थिसहितं | सुषुम्नाश्रीतीर्थे महति गगने पूर्णलयवान्

trayaṃ sthānaṃ nityaṃ raviśaśikalāvahnighaṭitaṃ | mahātīrthaṃ samyak pavanagaganasthaṃ bhavakaram | vibhinnaṃ saṅkṛtya dvayamapi kulagranthisahitaṃ | suṣumnāśrītīrthe mahati gagane pūrṇalayavān

72.29Paṭala 72

त्रयं संशोध्यादौ परमपदवीं गच्छति महान् | सुदृष्टाङ्गैर्योगैः परिभवति शुद्धं मम तनुम् | अतो योगाष्टाङ्गं कलुषसुखमुक्तं वितनुते | क्रियादौ सङ्कुर्याद्यमनियमकार्यं यतिवरः

trayaṃ saṃśodhyādau paramapadavīṃ gacchati mahān | sudṛṣṭāṅgairyogaiḥ paribhavati śuddhaṃ mama tanum | ato yogāṣṭāṅgaṃ kaluṣasukhamuktaṃ vitanute | kriyādau saṅkuryādyamaniyamakāryaṃ yativaraḥ

72.30Paṭala 72

अहिंसासत्यार्थी प्रचयति सुयोगं तव पदं | धनस्ते यद्योगी शुचिधृतिदयादाननिपुणः | क्षमालध्वाहारी समगुणपरानन्दनिपुणः | स्वयं सिद्धः सद्ब्राह्मणकुलपताकी सुखमयी

ahiṃsāsatyārthī pracayati suyogaṃ tava padaṃ | dhanaste yadyogī śucidhṛtidayādānanipuṇaḥ | kṣamāladhvāhārī samaguṇaparānandanipuṇaḥ | svayaṃ siddhaḥ sadbrāhmaṇakulapatākī sukhamayī

72.31Paṭala 72

तपः सन्तोषाढ्यो हरयजन आस्तिक्यमतिमान् | यतीनां सिद्धान्तश्रवणहृदयप्राणविलयः | जयानन्दामग्नो हवनमनलेपः प्रकुरुते | महाभक्तः श्रीह्रीर्मतिरकुलीनस्तव पदः

tapaḥ santoṣāḍhyo harayajana āstikyamatimān | yatīnāṃ siddhāntaśravaṇahṛdayaprāṇavilayaḥ | jayānandāmagno havanamanalepaḥ prakurute | mahābhaktaḥ śrīhrīrmatirakulīnastava padaḥ

72.32Paṭala 72

सुषुम्नामुखाम्भोरुहाग्रे च पद्मं | दलं चेदहेमाक्षरं मूलदेशे | स्थिरापृष्ठवंशस्य मध्ये सुषुम्ना न्तरे वजिरणी चित्रिणीभासिपद्मैः

suṣumnāmukhāmbhoruhāgre ca padmaṃ | dalaṃ cedahemākṣaraṃ mūladeśe | sthirāpṛṣṭhavaṃśasya madhye suṣumnā ntare vajiraṇī citriṇībhāsipadmaiḥ

72.33Paṭala 72

सुषुम्नादिनाड्या युगात् कर्णमूला | त्प्रकाशप्रकाशा बहिर्युग्मनाडी | इडा पिङ्गला वामभागे च दक्षे | सुधांशूरवी राजसे तत्र नित्यम्

suṣumnādināḍyā yugāt karṇamūlā | tprakāśaprakāśā bahiryugmanāḍī | iḍā piṅgalā vāmabhāge ca dakṣe | sudhāṃśūravī rājase tatra nityam

72.34Paṭala 72

विसर्गं बिन्द्वन्तं स्वगुणनिलयं त्वं जनयसि | त्वमेका कल्याणी गिरिशजननी कालिकलया | परानन्दं कृत्वा यदि परिजपन्ति प्रियतमाः | परिक्षाल्य ज्ञानैरिह परिजयन्ति प्रियपदम्

visargaṃ bindvantaṃ svaguṇanilayaṃ tvaṃ janayasi | tvamekā kalyāṇī giriśajananī kālikalayā | parānandaṃ kṛtvā yadi parijapanti priyatamāḥ | parikṣālya jñānairiha parijayanti priyapadam

72.35Paṭala 72

अष्टादशाङ्गुलगतं ऋजुदन्तकाष्ठं | स्वीयाङ्गुलार्धघटितं प्रशरं शनैर्यः | संयोज्य तालुरसनागलरन्ध्रमध्ये | दन्तीक्रियामुपचरेत् तव भावनाय

aṣṭādaśāṅgulagataṃ ṛjudantakāṣṭhaṃ | svīyāṅgulārdhaghaṭitaṃ praśaraṃ śanairyaḥ | saṃyojya tālurasanāgalarandhramadhye | dantīkriyāmupacaret tava bhāvanāya

72.36Paṭala 72

नाडीक्षालनमाकरोति यतिराड् दण्डे त्रयं धारयन् | युष्मच्छ्रीचरणार्पणो नवमदण्डस्यानिलस्तम्भनात् | प्राणायामफलं यतिः प्रतिदिनं संवर्धते सुश्रमा दानन्दाम्बुधिमज्जनं कुलरसैर्मुक्तो भवेत् तत्क्षणात्

nāḍīkṣālanamākaroti yatirāḍ daṇḍe trayaṃ dhārayan | yuṣmacchrīcaraṇārpaṇo navamadaṇḍasyānilastambhanāt | prāṇāyāmaphalaṃ yatiḥ pratidinaṃ saṃvardhate suśramā dānandāmbudhimajjanaṃ kularasairmukto bhavet tatkṣaṇāt

72.37Paṭala 72

वदामि परमश्रिये पदपद्मयोगं शुभं | हिताय जगतां मम प्रियगणस्य भागश्रिये | सदा हि कुरुते नरः सकलयोगसिद्धिं मुदा | तदैव तव सेवको जननि मातरेकाक्षरम्

vadāmi paramaśriye padapadmayogaṃ śubhaṃ | hitāya jagatāṃ mama priyagaṇasya bhāgaśriye | sadā hi kurute naraḥ sakalayogasiddhiṃ mudā | tadaiva tava sevako janani mātarekākṣaram

72.38Paṭala 72

करुणासागरे मग्नः सदा निर्मलतेजसा | तवाङ्घिरकोमलाम्भोजं ध्वात्वा योगीश्वरो भवेत्

karuṇāsāgare magnaḥ sadā nirmalatejasā | tavāṅghirakomalāmbhojaṃ dhvātvā yogīśvaro bhavet

72.39Paṭala 72

करुणासागरे मग्नो येन योगेन निर्मलः | तद्योगं तव पादाब्जं को मूर्खः कः सुपण्डितः

karuṇāsāgare magno yena yogena nirmalaḥ | tadyogaṃ tava pādābjaṃ ko mūrkhaḥ kaḥ supaṇḍitaḥ

72.40Paṭala 72

यमनियमसुकाले नेउलीयोगशिक्षा | प्रभवति कफनाशा नाशरन्ध्रे त्रिसूत्री | हृदयकफविनाशा धोतिका योगशिक्षा | गलविलगलवस्त्रं षष्टिहस्तं वहन्ती

yamaniyamasukāle neulīyogaśikṣā | prabhavati kaphanāśā nāśarandhre trisūtrī | hṛdayakaphavināśā dhotikā yogaśikṣā | galavilagalavastraṃ ṣaṣṭihastaṃ vahantī

72.41Paṭala 72

सुसूक्ष्मरसनस्य च स्वभुजषष्टिहस्तं गल | प्रमाणमिति सन्ततप्रसरपञ्चयुग्माङ्गुलम् | पवित्रशुचिधोतिकारं भवसि सर्वपीडापहा | स्वकण्ठकमलोदयाममलभीतदामा भजे

susūkṣmarasanasya ca svabhujaṣaṣṭihastaṃ gala | pramāṇamiti santataprasarapañcayugmāṅgulam | pavitraśucidhotikāraṃ bhavasi sarvapīḍāpahā | svakaṇṭhakamalodayāmamalabhītadāmā bhaje

72.42Paṭala 72

भजति यदि कुमारीं नेउली योगदृष्ट्या | स भवति परवेत्ता मोहजालं छिनत्ति | स्मितमुखि भवति त्वां मूढ एवातिजीवो | भ्रमितमुदवधूर्ना कारसिद्धिं ददासि

bhajati yadi kumārīṃ neulī yogadṛṣṭyā | sa bhavati paravettā mohajālaṃ chinatti | smitamukhi bhavati tvāṃ mūḍha evātijīvo | bhramitamudavadhūrnā kārasiddhiṃ dadāsi

72.43Paṭala 72

शनैर्दन्ती योगं स्वपदयुगपद्मे वितनुते | शिवे योगी मासादपि भवति वायुं स्थगयति | असौ मन्त्री चाम्रातकदलं सुदण्डं गलविले | नियोज्यादौ ध्यात्वा तव चरणपङ्केरुहतलम्

śanairdantī yogaṃ svapadayugapadme vitanute | śive yogī māsādapi bhavati vāyuṃ sthagayati | asau mantrī cāmrātakadalaṃ sudaṇḍaṃ galavile | niyojyādau dhyātvā tava caraṇapaṅkeruhatalam

72.44Paṭala 72

कुलाकुलचेतता परिकरोषि विल्वच्छदी | सुशान्तिगुणदा जया परमभक्तिनिर्गुण्डिका | मुकुन्दतुलसी प्रिया गुणिनि मुक्तिदा योगिनी | ददास्यमरसम्पदं दलवियोगमूर्ध्वोदरीम्

kulākulacetatā parikaroṣi vilvacchadī | suśāntiguṇadā jayā paramabhaktinirguṇḍikā | mukundatulasī priyā guṇini muktidā yoginī | dadāsyamarasampadaṃ dalaviyogamūrdhvodarīm

72.45Paṭala 72

पञ्चामरासाधनयोगकर्त्री पञ्चामरानाम महौषधिः स्थिता | त्वमेव सर्वेश्वररूपधारिणी यैः पूज्यते सोऽहिकपारमेष्ठी

pañcāmarāsādhanayogakartrī pañcāmarānāma mahauṣadhiḥ sthitā | tvameva sarveśvararūpadhāriṇī yaiḥ pūjyate so'hikapārameṣṭhī

72.46Paṭala 72

पठति यदि भवान्याः शाकिनीदेहदेव्याः | स्तवनमरुणवर्णामार्कलक्ष्म्याः प्रकाशम् | व्रजति परमराज्यं देवपूज्यः प्रतिष्ठो | मनुजपनसुशीलो लीलया शम्भुरूपम्

paṭhati yadi bhavānyāḥ śākinīdehadevyāḥ | stavanamaruṇavarṇāmārkalakṣmyāḥ prakāśam | vrajati paramarājyaṃ devapūjyaḥ pratiṣṭho | manujapanasuśīlo līlayā śambhurūpam

72.47Paṭala 72

प्रातर्मध्याह्नकाले च सायाह्ने च त्रिसप्तके | शतं पठित्वा मोक्षः स्यात् पुरश्चर्याफलं लभेत्

prātarmadhyāhnakāle ca sāyāhne ca trisaptake | śataṃ paṭhitvā mokṣaḥ syāt puraścaryāphalaṃ labhet

73.1Paṭala 73

श्रूयतां कोमलाम्भोजस्थितवक्त्रविराजिते | अत्यद्भुतं महागीतं शृणोति साधको हि यत्

śrūyatāṃ komalāmbhojasthitavaktravirājite | atyadbhutaṃ mahāgītaṃ śṛṇoti sādhako hi yat

73.2Paṭala 73

ध्वनिरन्तर्गतं ज्योतिर्ज्योतिरन्तर्गतं मनः | तन्मनो विलयं याति ध्वनिषु ज्ञानकोटिषु

dhvanirantargataṃ jyotirjyotirantargataṃ manaḥ | tanmano vilayaṃ yāti dhvaniṣu jñānakoṭiṣu

73.3Paṭala 73

तद्ध्वनिज्ञानसंज्ञानं शृण्वन्ति योगिनो जनाः

taddhvanijñānasaṃjñānaṃ śṛṇvanti yogino janāḥ

73.4Paṭala 73

परमगुणगभीरे धीरनीरे शरीरे | भवनवभवकान्तौ संप्रशात्मा नितान्तम् | विमलमधुरवाक्यालङ्कृतज्ञानसिन्धौ | सकलवचनरत्नं स्थापयामास वाणी

paramaguṇagabhīre dhīranīre śarīre | bhavanavabhavakāntau saṃpraśātmā nitāntam | vimalamadhuravākyālaṅkṛtajñānasindhau | sakalavacanaratnaṃ sthāpayāmāsa vāṇī

73.5Paṭala 73

ओं तुण्डोग्रस्थिरवचनगा मोहयञ्जीववर्णं | शङ्कातङ्कारहितचरिता मोहिता ज्ञानतन्द्रे | सालङ्कारा खरतरकरा वाक्यमालां वहन्ती | सा पश्यन्ती विमलकरुणा राध्यतां मूलचक्रे

oṃ tuṇḍograsthiravacanagā mohayañjīvavarṇaṃ | śaṅkātaṅkārahitacaritā mohitā jñānatandre | sālaṅkārā kharatarakarā vākyamālāṃ vahantī | sā paśyantī vimalakaruṇā rādhyatāṃ mūlacakre

73.6Paṭala 73

संसारे सारभागे सयुवतिसुकृपालक्षणैर्लक्षिताङ्गे | सिद्धान्तज्ञानजीवं चरमसमगुणं भूपतेर्योगिनो वा | विप्रेन्द्राणामनन्तं ध्वनिगुरुमधुरं व्यापितं पार्वतीशे | हे हे कालप्रकालप्रियतनुशिखरे वेशमासं चयत्वम्

saṃsāre sārabhāge sayuvatisukṛpālakṣaṇairlakṣitāṅge | siddhāntajñānajīvaṃ caramasamaguṇaṃ bhūpateryogino vā | viprendrāṇāmanantaṃ dhvanigurumadhuraṃ vyāpitaṃ pārvatīśe | he he kālaprakālapriyatanuśikhare veśamāsaṃ cayatvam

73.7Paṭala 73

सञ्चारे परमस्थिरे हरिहरे विद्याधरे भूधरे | साकारे करुणाकरे स्वविलये ते पादपङ्केरुहे | नित्यज्ञानमयं जयं सुरतरुच्छायालयं पूजये | मातः कालि कलाधरे गलबिले शाकम्भरि शाकिनि

sañcāre paramasthire harihare vidyādhare bhūdhare | sākāre karuṇākare svavilaye te pādapaṅkeruhe | nityajñānamayaṃ jayaṃ suratarucchāyālayaṃ pūjaye | mātaḥ kāli kalādhare galabile śākambhari śākini

73.8Paṭala 73

भास्वत्कोटिरविच्छटाभरसुखश्रीकण्ठवीरालये | हृत्पङ्केरुहमध्यसारघटितं सारस्वतोत्पत्तिदम् | श्रीदेवीगुरुरूपिणीचरणपद्मान्तःप्रभामण्डलं | शैलेन्द्रोदयकारिणीमणिगृहं मापद्मनाभेरधः

bhāsvatkoṭiravicchaṭābharasukhaśrīkaṇṭhavīrālaye | hṛtpaṅkeruhamadhyasāraghaṭitaṃ sārasvatotpattidam | śrīdevīgururūpiṇīcaraṇapadmāntaḥprabhāmaṇḍalaṃ | śailendrodayakāriṇīmaṇigṛhaṃ māpadmanābheradhaḥ

73.9Paṭala 73

वाञ्छाकल्पद्रुमस्था स्थितिलयफलदा योगिनी योगमाता | सूक्ष्मानन्दप्रशंसा तरुणरविकला कोकिलालापमुग्धा | स्निग्धा स्निग्धाङ्गसङ्गा नवशशिमुकुटा चारुवर्णा विशाला | सा दुर्गा दुःखहन्त्री भवतु शिवगृहे कामनासिद्धिदात्री

vāñchākalpadrumasthā sthitilayaphaladā yoginī yogamātā | sūkṣmānandapraśaṃsā taruṇaravikalā kokilālāpamugdhā | snigdhā snigdhāṅgasaṅgā navaśaśimukuṭā cāruvarṇā viśālā | sā durgā duḥkhahantrī bhavatu śivagṛhe kāmanāsiddhidātrī

73.10Paṭala 73

निराश्रयमहं पदं भवति कालि भक्त्याश्रये | श्रिये विमलभावदे सकलभावगो गोगणः | मयि प्रियधनं मुदा वितर चारुदृष्ट्या सुखं | तदैव गलभागकृद्गगनपद्ममध्यस्थले

nirāśrayamahaṃ padaṃ bhavati kāli bhaktyāśraye | śriye vimalabhāvade sakalabhāvago gogaṇaḥ | mayi priyadhanaṃ mudā vitara cārudṛṣṭyā sukhaṃ | tadaiva galabhāgakṛdgaganapadmamadhyasthale

73.11Paṭala 73

नित्ये निष्फलरूपभूतिनिकरे त्रैलोक्यरक्षाकरे | धर्मध्वान्तनिकेतने गणयति ज्ञानप्रयोगान्तरम् | ते पादाम्बुजसम्भवः प्रियगणः प्राणाश्रितः पाथीवो | मातः पर्वतराजराजदुहिते पुण्यं पवित्राप्तये

nitye niṣphalarūpabhūtinikare trailokyarakṣākare | dharmadhvāntaniketane gaṇayati jñānaprayogāntaram | te pādāmbujasambhavaḥ priyagaṇaḥ prāṇāśritaḥ pāthīvo | mātaḥ parvatarājarājaduhite puṇyaṃ pavitrāptaye

73.12Paṭala 73

भीभर्गो भारसर्गो भवरवविभवो भूतिभारावलम्बी | भावाभावः प्रभावः प्रभवति भुवने भीमभक्तिप्रकाशः | भूभूतोद्भूतभीतिप्रभृतिभयभवासम्भवानन्दभावो | मातस्ते पादपङ्केरुहविमलतलानन्दसेवाभिवृद्ध्या

bhībhargo bhārasargo bhavaravavibhavo bhūtibhārāvalambī | bhāvābhāvaḥ prabhāvaḥ prabhavati bhuvane bhīmabhaktiprakāśaḥ | bhūbhūtodbhūtabhītiprabhṛtibhayabhavāsambhavānandabhāvo | mātaste pādapaṅkeruhavimalatalānandasevābhivṛddhyā

73.13Paṭala 73

नित्यं पातु गणेश्वरी गणपतेर्माता रमे मातरं | प्राणं प्रत्यय पूर्वसिद्धिकरणी सिद्धासने रक्षतु | आनन्दाम्बुधिमज्जनैकसुखदा भालस्थलस्थापिनी | कण्ठाम्भोरुहकणीका सुरगणान् गीता परा सुस्वरान्

nityaṃ pātu gaṇeśvarī gaṇapatermātā rame mātaraṃ | prāṇaṃ pratyaya pūrvasiddhikaraṇī siddhāsane rakṣatu | ānandāmbudhimajjanaikasukhadā bhālasthalasthāpinī | kaṇṭhāmbhoruhakaṇīkā suragaṇān gītā parā susvarān